't Kofschip uitleg: wanneer schrijf je -te of -de?

De regel in het kort

Zit de laatste letter van de stam in 't kofschip?

't Kofschip is een ezelsbruggetje. In die woorden zitten de medeklinkers t, k, f, s, ch en p. Eindigt de stam van een werkwoord op een van die letters? Dan krijgt de verleden tijd -te (meervoud -ten) en het voltooid deelwoord -t. Zo niet, dan wordt het -de (meervoud -den) en -d.

Uitleg

Wanneer gebruik je 't kofschip?

Bij zwakke werkwoorden, in de verleden tijd en bij het voltooid deelwoord. Voor de tegenwoordige tijd (ik werk, hij werkt) heb je 't kofschip niet nodig. Zo pak je het aan:

1. Zoek de stam. De stam is de ik-vorm: ik werk, ik speel, ik fiets.
2. Zit de laatste letter van de stam in 't kofschip (t, k, f, s, ch, p)? Dan schrijf je stam + te: ik fietste, wij fietsten. Het voltooid deelwoord wordt ge + stam + t: gefietst.
3. Zit de letter er niet in? Dan wordt het stam + de: ik speelde, wij speelden. Het voltooid deelwoord wordt ge + stam + d: gespeeld.

Let op bij werkwoorden met v of z

Bij leven en verhuizen staat er in de stam een f of s: ik leef, ik verhuis. Toch krijgen ze -de. Kijk daarom naar het hele werkwoord. Daar staat een v of z, en die zitten niet in 't kofschip. Dus: leefde, geleefd en verhuisde, verhuisd. Zo gaat het ook bij geloven (geloofde) en reizen (reisde).

Twee keer dezelfde letter

Eindigt de stam al op een t of d? Dan komt er gewoon -te of -de achter. Je schrijft dan twee keer dezelfde letter, ook al hoor je dat niet: praten wordt praatte, antwoorden wordt antwoordde.

Het voltooid deelwoord: -t of -d

Het voltooid deelwoord is de vorm na heb, heeft, ben of is. Meestal is het ge + stam + t of d, en 't kofschip beslist welke: ik heb gefietst, ik heb gespeeld. Twijfel je? Kijk naar de verleden tijd: werkte hoort bij gewerkt, speelde bij gespeeld.

Eindigt de stam al op t of d, dan komt er niets meer achter: gepraat, geantwoord. En heeft het werkwoord een voorvoegsel als be-, ver- of ont-, dan komt er geen ge- voor: verhuisd, betaald.

Sterke werkwoorden doen niet mee

't Kofschip werkt alleen bij zwakke (regelmatige) werkwoorden. Bij sterke werkwoorden verandert de klinker in de verleden tijd: lopen wordt liep en gelopen, kijken wordt keek en gekeken. Daar komt geen -te of -de achter. Die vormen leert je kind uit het hoofd.

Veelgemaakte fouten

• fout: leefte → leefde. In leven staat een v, en die zit niet in 't kofschip.
• fout: verhuiste → verhuisde. Kijk naar verhuizen: de z zit niet in 't kofschip.
• fout: praate → praatte. Stam praat + te, dus twee keer t.
• fout: antwoorde → antwoordde. Stam antwoord + de, dus twee keer d.
• fout: gewerkd → gewerkt. De k van werk zit in 't kofschip, dus -t.

Terug naar de oefening